Trong bối cảnh nguồn cung nội địa suy giảm và giá gạo tăng mạnh, Nhật Bản đang phải mở rộng nhập khẩu để ổn định thị trường. Diễn biến này mở ra cơ hội đáng kể cho các doanh nghiệp xuất khẩu gạo của Việt Nam, nhưng đi kèm là yêu cầu cao về chiến lược phát triển dài hạn.
I – Nhu cầu nhập khẩu tăng do thiếu hụt nguồn cung
Thời gian gần đây, thị trường gạo tại Nhật Bản ghi nhận tình trạng thiếu hụt nguồn cung cục bộ, khiến giá gạo nội địa tăng mạnh. Trước áp lực chi phí, nhiều doanh nghiệp chế biến thực phẩm, chuỗi nhà hàng và nhà bán lẻ đã chuyển sang sử dụng gạo nhập khẩu.
Bên cạnh lượng nhập khẩu theo hạn ngạch hàng năm, khu vực tư nhân Nhật Bản cũng đang gia tăng mua gạo từ nước ngoài nhằm bù đắp thiếu hụt. Đây được xem là tín hiệu tích cực cho các quốc gia xuất khẩu gạo, trong đó có Việt Nam.
II – Gạo Việt có cơ hội nhưng chưa dễ bứt phá
Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, với lợi thế về sản lượng và giá cả cạnh tranh. Đặc biệt, dòng gạo Japonica – phù hợp với khẩu vị người Nhật – đang được xem là “chìa khóa” để thâm nhập sâu hơn vào thị trường này.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy thị phần gạo Việt tại Nhật Bản vẫn còn khá khiêm tốn. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc doanh nghiệp chưa đầu tư bài bản vào chất lượng, thương hiệu và tiêu chuẩn sản xuất phù hợp với thị trường cao cấp.
III – Rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn khắt khe
Nhật Bản nổi tiếng là thị trường có yêu cầu nghiêm ngặt hàng đầu thế giới đối với nông sản nhập khẩu. Gạo xuất khẩu vào đây phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí như:
- Kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
- Truy xuất nguồn gốc minh bạch.
- Đảm bảo an toàn thực phẩm tuyệt đối.
- Quy trình sản xuất đạt chuẩn quốc tế.
Đặc biệt, mỗi lô hàng có thể phải trải qua hàng trăm chỉ tiêu kiểm định trước khi được phép lưu thông trên thị trường.
Ngoài ra, gạo nhập khẩu ngoài hạn ngạch còn chịu mức thuế cao, làm giảm lợi thế cạnh tranh về giá so với gạo nội địa.
IV – Chiến lược dài hạn là yếu tố quyết định
Theo các chuyên gia, để tận dụng hiệu quả cơ hội từ thị trường Nhật Bản, doanh nghiệp Việt không thể đi theo hướng ngắn hạn mà cần chiến lược bài bản:
- Xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế.
- Kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất, giảm dư lượng hóa chất.
- Ứng dụng công nghệ và hướng đến sản xuất bền vững.
- Phát triển thương hiệu gạo chất lượng cao.
- Tăng cường truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin.
Bên cạnh đó, việc tận dụng các hiệp định thương mại như Hiệp định CPTPP sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận hạn ngạch nhập khẩu thuận lợi hơn, giảm bớt rào cản thuế quan.
V – Triển vọng dài hạn cho gạo Việt
Trong dài hạn, nhu cầu nhập khẩu gạo của Nhật Bản được dự báo vẫn duy trì, do dân số nông nghiệp già hóa và chi phí sản xuất nội địa ngày càng cao. Đây là cơ hội để gạo Việt không chỉ gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà còn nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, để biến cơ hội thành kết quả thực tế, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ “xuất khẩu số lượng” sang “xuất khẩu chất lượng”, lấy tiêu chuẩn cao làm nền tảng phát triển bền vững.
Tóm lại: Nhật Bản là thị trường tiềm năng nhưng khó tính. Doanh nghiệp gạo Việt muốn chinh phục cần đầu tư dài hạn, nâng chuẩn sản xuất và xây dựng thương hiệu bài bản – thay vì chạy theo cơ hội ngắn hạn.
Nguồn:Thời báo Ngân hàng – Cơ quan ngôn luận của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam – Giấy phép số: 212/GP – BTTTT ngày 16/6/2023 (https://thoibaonganhang.vn/co-hoi-tu-thi-truong-nhat-ban-doanh-nghiep-xuat-khau-gao-can-chien-luoc-dai-hoi-178966.html).
