Trong những ngày bước vào cao điểm thu hoạch, nhiều vùng trồng sầu riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long rơi vào cảnh “trúng mùa nhưng mất giá”. Tình trạng sầu riêng ùn ứ vì vướng kiểm nghiệm không chỉ khiến đầu ra bị ách tắc mà còn kéo theo hệ lụy lớn: giá sầu riêng giảm mạnh, thương lái ngừng thu mua, nông dân đứng ngồi không yên.
I – Thực trạng sầu riêng ùn ứ tại miền Tây
Những ngày này, đi dọc các vườn sầu riêng tại Cần Thơ, Đồng Tháp, Vĩnh Long, không khó để bắt gặp cảnh trái chín đầy cây nhưng không có người mua. Nhiều nhà vườn chia sẻ, chưa bao giờ họ thấy tình trạng sầu riêng ùn ứ kéo dài như năm nay.
Sầu riêng đến kỳ thu hoạch nhưng không thể xuất khẩu do vướng khâu kiểm nghiệm. Trong khi đó, thị trường nội địa tiêu thụ không hết khiến lượng hàng tồn đọng ngày càng lớn.
Không ít hộ dân buộc phải:
- Bán tháo với giá rẻ
- Hoặc chấp nhận để trái rụng vì không có đầu ra
Câu chuyện “được mùa mất giá” lại tiếp tục lặp lại, nhưng lần này mức độ nghiêm trọng hơn do liên quan trực tiếp đến xuất khẩu.
II – Nguyên nhân khiến sầu riêng ùn ứ vì vướng kiểm nghiệm
1. Tắc nghẽn tại khâu kiểm nghiệm xuất khẩu
Hiện nay, để xuất khẩu sang các thị trường lớn, đặc biệt là Trung Quốc – nơi chiếm tỷ trọng áp đảo trong tiêu thụ sầu riêng Việt Nam – sản phẩm bắt buộc phải trải qua quy trình kiểm nghiệm chất lượng nghiêm ngặt. Tuy nhiên:
- Số lượng phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn còn hạn chế
- Tình trạng quá tải và từ chối tiếp nhận mẫu từ khu vực miền Tây
- Thời gian chờ kết quả kéo dài, làm lỡ “thời điểm vàng” xuất khẩu
Hệ quả là hàng loạt lô hàng sầu riêng bị “kẹt” tại kho, tại vườn hoặc tại cửa khẩu, không thể xuất khẩu đúng tiến độ. Trong nhiều thời điểm, hàng nghìn container đã bị tồn đọng chỉ vì chưa hoàn tất kiểm nghiệm, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp và nông dân.
Chính vì vậy, có thể khẳng định rằng tắc nghẽn ở khâu kiểm nghiệm không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà đã trở thành nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng ùn ứ sầu riêng trên diện rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả, chuỗi cung ứng và uy tín xuất khẩu của ngành hàng này.
2. Tiêu chuẩn kiểm soát ngày càng khắt khe
Các thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc, đang siết chặt quy định về:
- Dư lượng kim loại nặng
- Chất cấm như vàng O
- Truy xuất nguồn gốc vùng trồng
Dù nhiều vườn đạt tiêu chuẩn, nhưng chỉ cần thiếu một khâu giấy tờ hoặc kiểm nghiệm chậm trễ cũng khiến lô hàng không thể thông quan.
3. Nguồn cung tăng mạnh vào chính vụ
Năm nay, thời tiết thuận lợi giúp sản lượng sầu riêng tăng cao. Tuy nhiên, khi sản lượng tăng mà xuất khẩu bị tắc nghẽn, thị trường nội địa lập tức rơi vào tình trạng dư cung.
4. Cạnh tranh từ thị trường quốc tế
Không chỉ gặp khó nội tại, sầu riêng Việt Nam còn chịu áp lực cạnh tranh từ Thái Lan – quốc gia có chuỗi xuất khẩu bài bản và ổn định hơn.
Điều này khiến việc tiêu thụ tại thị trường Trung Quốc càng trở nên khó khăn.
III – Giá sầu riêng giảm mạnh, nông dân lao đao
Trước tình trạng ùn ứ kéo dài, giá sầu riêng đã giảm sâu:
- Sầu riêng Ri6: chỉ còn 25.000 – 45.000 đồng/kg
- Nhiều nơi giá xuống dưới giá thành sản xuất
Mức giá này khiến người trồng gần như không có lợi nhuận, thậm chí lỗ nặng nếu tính cả chi phí phân bón, thuốc và nhân công.
Một nông dân tại Cần Thơ chia sẻ:
“Giờ bán thì lỗ, mà không bán thì trái rụng. Chưa năm nào khó như năm nay.”
IV – Doanh nghiệp thu mua dè dặt, thị trường càng thêm khó
Trước rủi ro xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp:
- Giảm số lượng thu mua
- Chỉ chọn hàng đạt chuẩn cao
- Hoặc tạm ngưng thu mua
Điều này khiến chuỗi cung ứng bị đứt gãy. Sầu riêng từ vườn không thể đi tiếp đến khâu xuất khẩu, dẫn đến tình trạng ùn ứ kéo dài.
V – Giải pháp tháo gỡ tình trạng sầu riêng ùn ứ
1. Nâng cấp hệ thống kiểm nghiệm
Để tháo gỡ điểm nghẽn trong xuất khẩu sầu riêng, việc nâng cấp toàn diện hệ thống kiểm nghiệm không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn mang tính chiến lược lâu dài. Cụ thể:
- Tăng số lượng phòng xét nghiệm đạt chuẩn
- Rút ngắn thời gian xử lý
- Hỗ trợ ưu tiên cho vùng sản xuất lớn
Tóm lại, nâng cấp hệ thống kiểm nghiệm không chỉ giúp giải quyết tình trạng ùn ứ trước mắt mà còn là “chìa khóa” để nâng cao năng lực cạnh tranh, đảm bảo uy tín và phát triển bền vững cho ngành sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.
2. Chuẩn hóa vùng trồng
Nông dân cần:
- Tuân thủ quy trình canh tác an toàn
- Đảm bảo truy xuất nguồn gốc rõ ràng
- Giảm rủi ro bị từ chối kiểm nghiệm
3. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu
Không phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Việc mở rộng sang:
- Hàn Quốc
- Nhật Bản
- Trung Đông
sẽ giúp giảm áp lực khi một thị trường gặp sự cố.
4. Liên kết chuỗi sản xuất – tiêu thụ
Sự liên kết giữa:
- Nông dân
- Hợp tác xã
- Doanh nghiệp
sẽ giúp chủ động đầu ra và hạn chế tình trạng bị động khi thị trường biến động.
VI – Bài học rút ra cho ngành sầu riêng
Từ câu chuyện sầu riêng ùn ứ vì vướng kiểm nghiệm, có thể thấy những sự cố ùn ứ do tắc nghẽn kiểm nghiệm và siết chặt tiêu chuẩn xuất khẩu thời gian qua đã để lại nhiều bài học quan trọng cho toàn ngành sầu riêng Việt Nam. Đây không chỉ là vấn đề ngắn hạn mà còn là tín hiệu cảnh báo về sự cần thiết của một chiến lược phát triển bền vững.
- Sản xuất tốt chưa đủ
- Cần đồng bộ cả hệ thống từ trồng trọt đến xuất khẩu
- Phải chủ động thích ứng với yêu cầu thị trường
Tóm lại, bài học lớn nhất là: Ngành sầu riêng không thể phát triển dựa trên sản lượng và thị trường dễ tính, mà phải dựa trên chất lượng, minh bạch và năng lực quản trị chuỗi.
VII – Kết luận
Tình trạng sầu riêng ùn ứ và giá sầu riêng giảm mạnh là hồi chuông cảnh báo cho toàn ngành. Khi khâu kiểm nghiệm bị tắc, toàn bộ chuỗi giá trị sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Trong bối cảnh đó, việc nâng cấp hệ thống kiểm nghiệm, mở rộng thị trường và tăng cường liên kết là những giải pháp không thể chậm trễ.
Nếu không có sự thay đổi kịp thời, bài toán “được mùa mất giá” sẽ còn tiếp tục lặp lại.
Nguồn: Báo mới – Trang thông tin điện tử, Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử tổng hợp số 1818/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 05/05/2017.
