I. Sầu riêng vào vụ rộ nhưng đầu ra bất ngờ chững lại
Hơn 36 ngàn tấn sầu riêng chờ giải cứu khẩn cấp những ngày cuối tháng 5, báo động thị trường nông sản, không khí tại nhiều vùng trồng sầu riêng ở TP. Cần Thơ trở nên trầm lắng hơn thường lệ.
Thay vì niềm vui được mùa, nhiều nhà vườn lại thấp thỏm khi lượng trái đến kỳ thu hoạch ngày một nhiều nhưng sức mua không còn sôi động như những năm trước.
Điều khiến người dân lo lắng nhất không phải là sản lượng giảm mà ngược lại, lượng trái đến kỳ thu hoạch đang tăng rất nhanh trong khi sức tiêu thụ lại có dấu hiệu chững lại rõ rệt.
Nhiều nhà vườn cho biết những năm trước, khi bước vào cao điểm vụ thu hoạch, thương lái thường chủ động đến tận vườn để khảo sát và đặt tiền cọc. Tuy nhiên năm nay, không ít thương lái tỏ ra thận trọng hơn, chỉ thu mua từng đợt nhỏ hoặc chờ tín hiệu từ các doanh nghiệp xuất khẩu trước khi quyết định gom hàng số lượng lớn. Điều này khiến nhiều hộ dân dù vườn đã chín vẫn chưa dám thu hoạch đồng loạt vì lo bán không được giá.
Theo thống kê từ ngành chức năng địa phương, hiện vẫn còn khoảng 2.400 ha sầu riêng chưa thu hoạch, với sản lượng dự kiến lên tới hơn 36.000 tấn. Con số này đang khiến nhiều người không khỏi lo lắng bởi nếu không tiêu thụ kịp thời, áp lực cung vượt cầu sẽ ngày càng gia tăng.
Sở Công Thương Cần Thơ đã phải triển khai Tuần lễ cao điểm tiêu thụ sầu riêng năm 2026 nhằm hỗ trợ nhà vườn, hợp tác xã và doanh nghiệp đẩy mạnh đầu ra cho sản phẩm. Đây được xem là giải pháp trước mắt nhằm giảm áp lực tồn đọng sản lượng trong giai đoạn cao điểm thu hoạch.
II. Chính quyền vào cuộc hỗ trợ tiêu thụ
Hơn 36 ngàn tấn sầu riêng chờ giải cứu, trước nguy cơ ùn ứ sản lượng lớn, ngành chức năng TP. Cần Thơ đã phát động chương trình hỗ trợ tiêu thụ sầu riêng trên địa bàn. Nhiều cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp được kêu gọi tham gia kết nối đầu ra, thúc đẩy tiêu dùng nội địa nhằm giảm áp lực cho người trồng.
Sở Công Thương TP. Cần Thơ phát động “Tuần lễ cao điểm tiêu thụ sầu riêng năm 2026”, diễn ra từ ngày 28/5 đến 4/6. Chương trình được tổ chức với mục tiêu huy động sự tham gia của các cơ quan, doanh nghiệp, hệ thống phân phối, siêu thị, đơn vị logistics và người tiêu dùng cùng chung tay hỗ trợ tiêu thụ sầu riêng cho nhà vườn địa phương.
Không chỉ dừng lại ở các hoạt động quảng bá, nhiều điểm bán hàng, chương trình kết nối cung cầu cũng được triển khai nhằm đưa trái sầu riêng đến gần hơn với người tiêu dùng.
Nhiều doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu được mời tham gia các chương trình kết nối trực tiếp với hợp tác xã, tổ hợp tác và nhà vườn nhằm tìm kiếm cơ hội giao thương, ký kết hợp đồng tiêu thụ trong giai đoạn cao điểm thu hoạch.
Động thái này được xem là giải pháp cấp thiết trong thời điểm hiện nay. Bởi nếu lượng lớn sầu riêng đồng loạt bước vào vụ thu hoạch mà không có thị trường hấp thụ tương ứng, giá bán có thể tiếp tục giảm sâu, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của hàng nghìn hộ dân.
Khi vụ việc hơn 36 ngàn tấn sầu riêng chờ “giải cứu”, chờ thu hoạch, sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và toàn xã hội được kỳ vọng sẽ góp phần giảm áp lực tồn đọng, ổn định giá cả và tạo thêm cơ hội tiêu thụ cho người trồng trong những tuần tới.
III. Diện tích tăng nhanh, rủi ro bắt đầu lộ rõ
Trong vài năm trở lại đây, sầu riêng được xem là một trong những loại cây ăn trái mang lại giá trị kinh tế cao nhất tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Giá bán từng duy trì ở mức hấp dẫn, nhu cầu xuất khẩu tăng mạnh đã tạo động lực để nhiều địa phương mở rộng diện tích trồng, chính sự phát triển quá nhanh này đang khiến ngành hàng đối mặt với nhiều thách thức mới.
Riêng TP. Cần Thơ hiện có trên 14.000 ha sầu riêng, trong đó hơn 8.600 ha đang cho trái. Sản lượng hàng năm đạt khoảng 105.000 tấn, thuộc nhóm địa phương có diện tích sầu riêng lớn trong khu vực.
Điều này giúp địa phương trở thành một trong những vùng sản xuất sầu riêng trọng điểm của miền Tây nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực rất lớn về thị trường tiêu thụ.
Sự phát triển quá nóng cũng đang để lại nhiều hệ lụy. Không ít diện tích được mở rộng theo phong trào, thiếu quy hoạch đồng bộ. Chất lượng trái giữa các vùng sản xuất chưa đồng đều, trong khi yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe.
Báo động thị trường nông sản là lời cảnh báo cho cả ngành hàng về những rủi ro của quá trình phát triển nhanh chóng. Muốn sầu riêng tiếp tục giữ vị thế là ngành hàng tỷ đô, việc quy hoạch vùng trồng, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng chuỗi liên kết bền vững và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sẽ là những yêu cầu không thể trì hoãn trong thời gian tới.
IV. Phụ thuộc xuất khẩu khiến ngành hàng dễ tổn thương
Khó khăn mà ngành sầu riêng đang đối mặt hiện nay không chỉ xuất phát từ việc sản lượng tăng mạnh mà còn đến từ sự phụ thuộc quá lớn vào thị trường xuất khẩu. Trong nhiều năm qua, xuất khẩu đã trở thành động lực tăng trưởng chính của ngành hàng, giúp giá trị sầu riêng Việt Nam liên tục lập kỷ lục. Khi đầu ra tập trung vào một số thị trường chủ lực, bất kỳ biến động nào từ phía nước nhập khẩu cũng có thể tác động mạnh đến toàn bộ chuỗi sản xuất trong nước.
Việt Nam hiện nay vẫn phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Đây là thị trường có nhu cầu tiêu thụ rất lớn nhưng cũng ngày càng siết chặt các yêu cầu về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc. Chỉ cần một quy định mới được áp dụng hoặc quy trình kiểm tra được tăng cường, hoạt động thông quan có thể bị kéo dài, làm ảnh hưởng đến tốc độ xuất khẩu của doanh nghiệp.
Hệ quả dễ nhận thấy nhất là lượng sầu riêng tồn đọng tại các vùng sản xuất ngày càng tăng trong giai đoạn thu hoạch rộ. Khi nguồn cung lớn nhưng đầu ra xuất khẩu gặp khó khăn, thị trường nội địa khó có thể hấp thụ hết sản lượng trong thời gian ngắn. Giá sầu riêng thu mua vì thế liên tục chịu áp lực giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của người trồng.
Nhiều nhà vườn cho biết dù sản lượng năm nay khá tốt nhưng việc tìm đầu ra ổn định đang trở thành bài toán khó. Không ít người lo ngại lợi nhuận sẽ sụt giảm đáng kể nếu thị trường không sớm được khai thông.
V. Cần giải pháp dài hạn thay vì chỉ “giải cứu”
Việc chính quyền và các đơn vị liên quan triển khai các chương trình hỗ trợ tiêu thụ sầu riêng trong giai đoạn hiện nay là rất cần thiết để giảm áp lực trước mắt cho người dân.
Tuy nhiên, những chiến dịch kích cầu hay kết nối tiêu thụ chỉ có thể giải quyết phần ngọn của vấn đề, muốn ngành sầu riêng phát triển bền vững, cần những giải pháp mang tính chiến lược và lâu dài hơn thay vì liên tục trông chờ vào các đợt “giải cứu” mỗi khi thị trường gặp khó khăn.
Ngành sầu riêng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi yếu tố chất lượng ngày càng quan trọng hơn sản lượng. Các thị trường nhập khẩu liên tục nâng cao tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch thực vật, việc đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Nhà vườn không chỉ sản xuất để thu hoạch mà còn phải sản xuất theo tiêu chuẩn thị trường yêu cầu.
Một hướng đi khác không thể bỏ qua là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Trong khi Trung Quốc vẫn là thị trường lớn và quan trọng, ngành sầu riêng cần tiếp tục mở rộng sang các thị trường tiềm năng như Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Đông và châu Âu.
Việc mở rộng thị trường sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào một đầu ra duy nhất, từ đó nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động về chính sách hoặc nhu cầu nhập khẩu.
Hơn 36 ngàn tấn sầu riêng chờ giải cứu khẩn cấp! không chỉ là khó khăn riêng của người trồng sầu riêng Cần Thơ mà còn là lời cảnh báo đối với toàn ngành nông nghiệp. Khi sản xuất phát triển quá nhanh nhưng thị trường chưa theo kịp, nguy cơ được mùa mất giá vẫn luôn hiện hữu và có thể lặp lại bất cứ lúc nào.
Nguồn: Báo Tiền Phong. Giấy phép số 76/GP-BTTTT, cấp ngày 26/02/2020.
Xem thêm: LỐC XOÁY KINH HOÀNG Ở LÂM ĐỒNG, 37 HECTA SẦU RIÊNG TỶ ĐỒNG BẤT NGỜ BỊ “XÓA SỔ”
