Nông dân cần đặc biệt cảnh giác trong giai đoạn lúa phát triển mạnh

Vì sao sâu cuốn lá phát triển mạnh vào mùa mưa? Mỗi khi bước vào mùa mưa, nhiều ruộng lúa bắt đầu xuất hiện tình trạng lá bị cuốn lại thành ống, ruộng nhìn bạc màu từ xa, cây lúa sinh trưởng chậm và giảm khả năng quang hợp. Đây là dấu hiệu điển hình của sâu cuốn lá – một trong những đối tượng gây hại phổ biến trên cây lúa.

Thực tế cho thấy, đây là chủ đề được rất nhiều bà con quan tâm trong vụ Hè Thu và Thu Đông, khi thời tiết nóng ẩm xen kẽ mưa kéo dài tạo điều kiện lý tưởng cho sâu phát sinh mạnh.

Nếu không phát hiện sớm và xử lý đúng thời điểm, sâu cuốn lá có thể gây ảnh hưởng lớn đến khả năng quang hợp, sinh trưởng và năng suất cuối vụ.

I – Nhận diện sâu cuốn lá trên ruộng lúa

Sâu cuốn lá là một trong những đối tượng gây hại phổ biến trên cây lúa, đặc biệt xuất hiện nhiều trong vụ Hè Thu và Thu Đông khi thời tiết nóng ẩm xen kẽ mưa kéo dài. Loại sâu này thường gây hại mạnh từ giai đoạn lúa đẻ nhánh đến làm đòng — thời điểm bộ lá phát triển mạnh và quyết định lớn đến khả năng quang hợp cũng như năng suất cuối vụ.

Sâu cuốn lá có tập tính dùng tơ để cuốn lá lúa lại thành hình ống rồi ẩn nấp bên trong để ăn phần thịt lá. Chính vì nằm khuất bên trong lá nên nhiều bà con khó phát hiện sớm, đến khi ruộng xuất hiện bạc lá diện rộng thì sâu đã phát triển với mật số cao.

Sâu cuốn lá thường gây hại mạnh từ giai đoạn đẻ nhánh đến làm đòng. Loại sâu này có tập tính dùng tơ cuốn lá lúa lại thành hình ống rồi nằm bên trong để ăn phần thịt lá.

Theo nhiều kỹ sư nông nghiệp, việc nhận diện sớm sâu cuốn lá đóng vai trò rất quan trọng vì hiệu quả phòng trừ sẽ cao hơn nhiều khi sâu còn nhỏ tuổi. Nếu để sâu phát triển lớn và cuốn lá kín, thuốc sẽ khó tiếp xúc, hiệu quả giảm và chi phí xử lý tăng cao.

Dấu hiệu nhận biết dễ thấy

1/ Lá lúa bị cuốn lại thành ống

Đây là dấu hiệu đặc trưng và dễ nhận biết nhất khi sâu cuốn lá xuất hiện trên ruộng lúa. Quan sát trực tiếp sẽ thấy nhiều lá lúa bị gập lại và cuộn thành hình ống dài.

Ban đầu chỉ xuất hiện rải rác vài lá bị cuốn, nhưng nếu không phát hiện sớm, số lượng lá bị hại sẽ tăng rất nhanh chỉ sau vài ngày, đặc biệt sau các đợt mưa kéo dài.

Những ruộng lúa xanh tốt, bón nhiều đạm hoặc gieo sạ dày thường dễ xuất hiện tình trạng lá bị cuốn nhiều hơn do tạo môi trường thuận lợi cho sâu phát triển.

2/ Bên trong có sâu non màu xanh nhạt

Khi nhẹ nhàng tách phần lá bị cuốn ra, bà con sẽ thấy sâu non màu xanh nhạt nằm bên trong lá. Đây là nơi sâu trú ẩn để tránh:

• Thiên địch.
• Ánh nắng trực tiếp.
• Thuốc phun bên ngoài.

Sâu non thường hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều mát. Khi còn nhỏ tuổi, sâu có kích thước khá nhỏ nên rất khó phát hiện nếu không kiểm tra kỹ.

Nhiều trường hợp bà con chỉ quan sát bên ngoài ruộng nên không nhận ra sâu đã xuất hiện từ sớm, đến khi mật số tăng cao mới phát hiện thì việc xử lý trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

3/ Lá bị ăn phần thịt lá

Sau khi cuốn lá lại, sâu sẽ ăn lớp thịt xanh bên trong lá lúa. Đặc điểm của sâu cuốn lá là chỉ ăn phần mô xanh, để lại lớp biểu bì trắng mỏng bên ngoài khiến lá bị bạc trắng từng mảng.

Khi quan sát kỹ sẽ thấy:

• Lá xuất hiện các vệt trắng dài.
• Mô lá bị ăn mỏng dần.
• Lá khô nhanh dưới nắng.
• Khả năng quang hợp giảm rõ rệt.

Nếu mật số sâu thấp, cây lúa vẫn có thể phục hồi. Tuy nhiên khi sâu gây hại diện rộng, bộ lá sẽ suy yếu nhanh, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng của cây.

4/ Ruộng nhìn bạc lá từ xa

Khi sâu cuốn lá phát triển mạnh với mật số cao, cả ruộng lúa sẽ chuyển sang màu trắng bạc khi nhìn từ xa. Đây là dấu hiệu cho thấy bộ lá đã bị phá hại nghiêm trọng.

Nhiều bà con thường nhầm lẫn hiện tượng này với:

• Cháy lá sinh lý.
• Thiếu dinh dưỡng.
• Bệnh bạc lá.

Tuy nhiên nếu xuống ruộng kiểm tra kỹ sẽ thấy rất nhiều lá bị cuốn và có sâu non bên trong.

Ở những ruộng nhiễm nặng:

• Bộ lá giảm khả năng quang hợp mạnh.
• Cây lúa sinh trưởng chậm.
• Đẻ nhánh kém.
• Bộ lá nhanh tàn hơn bình thường.

Đặc biệt nếu sâu xuất hiện nhiều trong giai đoạn làm đòng hoặc trước trổ, cây lúa rất dễ bị suy yếu, ảnh hưởng lớn đến quá trình vận chuyển dinh dưỡng nuôi hạt.

II – Vì sao sâu cuốn lá phát triển mạnh vào mùa mưa?

Theo nhiều kỹ sư nông nghiệp, mùa mưa là thời điểm rất thuận lợi để sâu cuốn lá phát triển mạnh do hội tụ nhiều yếu tố về độ ẩm, nhiệt độ và môi trường ruộng lúa.

1/ Độ ẩm cao giúp sâu hoạt động mạnh hơn

Sau các cơn mưa kéo dài, độ ẩm không khí tăng cao làm sâu non phát triển nhanh và hoạt động mạnh hơn vào ban đêm.

Đây cũng là điều kiện giúp trứng sâu nở đồng loạt, khiến mật số tăng nhanh chỉ trong thời gian ngắn.

2/ Nhiệt độ nóng ẩm xen kẽ mưa

Kiểu thời tiết ban ngày nắng nóng, chiều tối có mưa rất phù hợp cho sâu cuốn lá sinh sản.

Mưa nhiều làm lá lúa mềm hơn, non hơn và dễ cuốn lại. Điều này tạo môi trường lý tưởng để sâu non trú ẩn và phá hại bên trong lá.

Nhiều bà con thường thấy sau vài ngày mưa liên tục, sâu bắt đầu xuất hiện dày đặc trên ruộng.

3/ Bón thừa đạm khiến sâu phát triển mạnh

Một nguyên nhân rất phổ biến là bà con bón quá nhiều đạm.

Khi dư đạm:

• Lá lúa xanh đậm.
• Mô lá mềm.
• Cây phát triển um tùm.

Đây lại chính là nguồn thức ăn hấp dẫn đối với sâu cuốn lá.

Những ruộng xanh tốt quá mức thường là nơi sâu phát triển mạnh và khó kiểm soát hơn.

4/ Thiên địch giảm hoạt động trong mùa mưa

Mưa kéo dài cũng làm nhiều loại thiên địch hoạt động kém hiệu quả như:

• Nhện bắt mồi.
• Ong ký sinh.
• Bọ xít ăn thịt.

Khi thiên địch giảm, sâu cuốn lá có điều kiện bùng phát thành dịch nhanh hơn.

Đây cũng là lý do nhiều ruộng chỉ vài ngày sau mưa đã xuất hiện mật số sâu rất cao.

III – Tác hại của sâu cuốn lá đối với cây lúa

Nhiều bà con thường cho rằng sâu cuốn lá chỉ gây hại nhẹ vì loại sâu này không làm cây lúa chết ngay như một số đối tượng khác. Tuy nhiên trên thực tế, nếu sâu xuất hiện với mật số cao và gây hại kéo dài, thiệt hại về năng suất có thể rất lớn, đặc biệt trong giai đoạn lúa đẻ nhánh, làm đòng và trổ bông.

1/ Giảm khả năng quang hợp

Tác hại lớn nhất của sâu cuốn lá là làm giảm khả năng quang hợp của cây lúa.

Sau khi cuốn lá lại, sâu non sẽ ăn phần thịt xanh bên trong lá, chỉ để lại lớp biểu bì mỏng màu trắng bạc. Khi phần mô xanh bị mất đi, khả năng hấp thu ánh sáng và tạo dinh dưỡng của cây sẽ giảm mạnh.

Hậu quả là:

• Cây lúa thiếu dinh dưỡng để phát triển.
• Quá trình tích lũy tinh bột bị ảnh hưởng.
• Bộ lá nhanh lão hóa hơn bình thường.
• Cây phục hồi chậm sau mưa hoặc thời tiết bất lợi.

Ở những ruộng bị nhiễm nặng, diện tích lá xanh giảm nhiều khiến khả năng quang hợp suy giảm rõ rệt. Đây cũng là lý do nhiều ruộng sau khi bị sâu cuốn lá thường phát triển chậm và kém đồng đều.

2/ Lúa suy yếu và chậm phát triển

Khi bộ lá bị phá hại liên tục, cây lúa sẽ không đủ dinh dưỡng để nuôi thân và phát triển bình thường.

Những ruộng nhiễm sâu cuốn lá nặng thường xuất hiện các biểu hiện:

• Đẻ nhánh kém.
• Cây thấp và yếu hơn.
• Lá nhanh vàng và mau tàn.
• Sinh trưởng chậm.
• Bộ lá thưa và giảm sức sống.

Nhiều bà con nhận thấy sau các đợt sâu gây hại mạnh, ruộng lúa không còn xanh khỏe như trước dù vẫn bón phân đầy đủ. Nguyên nhân là cây không còn đủ diện tích lá xanh để hấp thu và chuyển hóa dinh dưỡng hiệu quả.

3/ Ảnh hưởng giai đoạn làm đòng

Nếu sâu gây hại lúc lúa làm đòng hoặc trổ:

• Hạt dễ lép.
• Bông nhỏ.
• Giảm trọng lượng hạt.

Đây là giai đoạn cần đặc biệt chú ý theo dõi sâu cuốn lá.

IV – Giải pháp quản lý sâu cuốn lá hiệu quả mùa mưa

Để hạn chế thiệt hại, bà con cần áp dụng quản lý tổng hợp thay vì chỉ phụ thuộc thuốc.

1/ Thường xuyên thăm đồng sau mưa

Sau các đợt mưa kéo dài cần kiểm tra ruộng thường xuyên để phát hiện sâu sớm.

Hiệu quả phòng trừ cao nhất là khi sâu còn nhỏ tuổi 1–2.

2/ Giữ ruộng thông thoáng

• Không sạ quá dày.
• Điều tiết nước hợp lý.
• Hạn chế ruộng rậm rạp.

Ruộng thông thoáng sẽ hạn chế nơi trú ẩn của sâu.

3/ Bón phân cân đối

Không nên lạm dụng đạm.

Cần tăng:

• Kali.
• Silic.
• Trung vi lượng.

Giúp lá cứng hơn và hạn chế sâu gây hại.

4/ Sử dụng thuốc đúng thời điểm

Nhiều bà con đợi sâu lớn mới phun nên hiệu quả thấp.

Khi sâu đã cuốn lá kín:

• Thuốc khó tiếp xúc.
• Tốn chi phí hơn.
• Hiệu lực giảm rõ rệt.

Nên xử lý sớm khi sâu còn nhỏ và mới xuất hiện.

SẢN PHẨM THUỐC TRỪ SÂU NALIKO 16SC

* Hoạt chất:

– Chlorantraniliprole 12% w/w

– Emamectin benzoate 4% w/w

– Phụ gia và dung môi vừa đủ 1 lít

* Công dụng: 

– Tiếp xúc và vị độc: Thấm sâu nhanh, lưu dẫn mạnh.

– Diệt sâu chết khô từ sâu mới nở đến sâu tuổi lớn, kể cả sâu kháng thuốc.

–  Cắt đứt vòng đời sâu hại: Hiệu lực lưu dẫn  kéo dài.

Liều lượng khuyến cáo: 25 ml/ bình 25 lít nước.

V – Kết luận

Có thể thấy, mùa mưa chính là điều kiện thuận lợi để sâu cuốn lá phát triển nhanh và bùng phát mạnh trên ruộng lúa. Độ ẩm cao, mưa kéo dài, ruộng xanh tốt dư đạm và sự suy giảm thiên địch đều khiến mật số sâu tăng nhanh chỉ trong thời gian ngắn. Vì vậy, bà con cần thăm đồng thường xuyên sau mưa, bón phân cân đối, giữ ruộng thông thoáng và xử lý sâu sớm khi còn tuổi nhỏ để đạt hiệu quả cao nhất. Chủ động phòng trừ đúng kỹ thuật sẽ giúp bảo vệ bộ lá, duy trì khả năng quang hợp và đảm bảo năng suất lúa cuối vụ.

Biên soạn: K.S Trần Thị Kim Ngân

 

 Xem thêm: TOP NHỮNG NỖI LO KHI XỬ LÝ CỎ DẠI VÀ GIẢI PHÁP DIỆT CỎ HIỆU QUẢ