I – Áp lực chưa từng có tại vùng sầu riêng Đồng Tháp
Hơn 111.000 tấn sầu riêng sắp thu hoạch tại đồng tháp đang đứng trước nguy cơ nghẽn đầu ra? Những ngày này, không khí tại nhiều vùng trồng sầu riêng ở Đồng Tháp vừa nhộn nhịp vừa thấp thỏm. Trên các tuyến đường vào vườn, xe thu mua bắt đầu xuất hiện nhiều hơn, nhưng nụ cười của nhà vườn lại không còn trọn vẹn như những mùa trước.
Theo ngành nông nghiệp địa phương, chỉ trong khoảng tháng 5 đến tháng 6/2026, toàn tỉnh dự kiến có hơn 111.000 tấn sầu riêng bước vào giai đoạn thu hoạch rộ. Con số khổng lồ này đang khiến thị trường đối mặt nguy cơ dư cung và giá sầu riêng giảm mạnh, trong khi hoạt động xuất khẩu lại gặp nhiều rào cản kỹ thuật.
Nếu như những năm trước, bước vào vụ thu hoạch là thời điểm bà con kỳ vọng “trúng mùa – trúng giá”, thì năm nay nhiều nhà vườn lại sống trong tâm trạng chờ đợi đầy bất an. Chỉ cần thương lái giảm mua, doanh nghiệp xuất khẩu chậm đơn hàng hoặc cửa khẩu ùn ứ vài ngày, lượng sầu riêng khổng lồ ngoài vườn sẽ ngay lập tức tạo áp lực lên giá bán.
Không ít bà con cho biết điều khiến họ lo nhất lúc này không phải là “không có trái”, mà là “có trái nhưng khó bán”. Nỗi lo ấy càng tăng khi thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về mã số vùng trồng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, truy xuất nguồn gốc và chất lượng sau thu hoạch. Chỉ cần một lô hàng gặp vấn đề, ảnh hưởng có thể lan rộng đến cả vùng sản xuất.
Ngoài áp lực thị trường, thời tiết thất thường cũng đang khiến nhà vườn đứng ngồi không yên. Mưa nắng xen kẽ liên tục trong giai đoạn trái chín dễ làm tăng nguy cơ nứt trái, sượng trái, thối trái và phát sinh nhiều loại nấm bệnh. Điều này khiến chi phí chăm sóc cuối vụ tiếp tục đội lên trong khi giá bán chưa có gì đảm bảo.
II – Giá giảm mạnh, thương lái mua cầm chừng
Tại nhiều huyện chuyên canh sầu riêng như Cao Lãnh, Châu Thành hay Lai Vung, giá sầu riêng đang có xu hướng giảm nhanh so với cùng kỳ năm trước. Một số nhà vườn cho biết trước đây thương lái thường đặt cọc từ rất sớm, nhưng năm nay nhiều người chờ sát ngày cắt mới quyết định mua. Thậm chí có nơi thương lái chỉ chọn những vườn đạt chuẩn xuất khẩu, còn hàng loại thấp bị ép giá mạnh.
Nguyên nhân lớn nhất đến từ việc nguồn cung tăng đột biến đúng thời điểm Thái Lan cũng đang bước vào vụ thu hoạch lớn. Khi lượng hàng dồn về cùng lúc, áp lực cạnh tranh càng nặng nề hơn.
Theo ghi nhận tại nhiều vùng trồng trọng điểm, giá sầu riêng hiện nay biến động rất mạnh chỉ trong thời gian ngắn. Có thời điểm giá Ri6 giảm hơn một nửa chỉ sau khoảng một tuần, khiến cả nhà vườn lẫn thương lái đều trở tay không kịp.
Nhiều thương lái cho biết họ buộc phải thu mua cầm chừng vì đầu ra xuất khẩu đang chậm hơn trước. Nếu như những năm trước, xe container vào tận vườn gom hàng liên tục thì hiện nay nhiều kho thu mua hoạt động dè dặt, chỉ ưu tiên hàng đạt chuẩn cao về chất lượng, mẫu mã và truy xuất nguồn gốc.
Đáng chú ý, tình trạng siết kiểm nghiệm dư lượng Cadimi và chất vàng O đang khiến tiến độ thông quan và xuất khẩu bị ảnh hưởng đáng kể. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp hạn chế ký đơn mới hoặc giảm tốc độ thu mua để tránh rủi ro tồn hàng.
Không ít nông dân lo ngại nếu tình hình kéo dài, giá sầu riêng có thể tiếp tục lao dốc trong những tuần tới.
III – Xuất khẩu gặp khó vì kiểm tra chất lượng kéo dài
Một trong những nút thắt lớn hiện nay là việc kiểm tra chất lượng xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc ngày càng siết chặt. Các lô hàng sầu riêng hiện phải kiểm tra nghiêm ngặt các chỉ tiêu liên quan đến Cadimi và chất vàng O. Việc xét nghiệm kéo dài khiến nhiều container bị ùn ứ, phát sinh thêm chi phí bảo quản, vận chuyển và nguy cơ hư hỏng hàng hóa.
Nhiều doanh nghiệp cho biết thời gian thông quan hiện lâu hơn trước rất nhiều. Có những lô hàng phải chờ kết quả kiểm nghiệm nhiều ngày mới được xuất khẩu.
Áp lực càng nặng nề hơn khi nhiều trung tâm kiểm nghiệm được phía Trung Quốc công nhận từng rơi vào tình trạng quá tải hoặc tạm ngưng tiếp nhận mẫu từ khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Điều này khiến doanh nghiệp phải xếp hàng chờ xét nghiệm, kéo dài thời gian hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu.
Trong khi đó, sầu riêng lại là mặt hàng có giá trị cao nhưng rất khó bảo quản lâu ngày. Mỗi ngày container nằm chờ tại kho hoặc cửa khẩu đều làm phát sinh thêm chi phí điện lạnh, lưu kho, vận chuyển và nhân công. Nếu thời gian kéo dài, chất lượng trái dễ giảm sút, nguy cơ chín quá độ hoặc hư hỏng càng tăng cao.
Không chỉ doanh nghiệp, nhà vườn cũng chịu áp lực rất lớn từ các yêu cầu mới. Việc kiểm soát phân bón, nguồn nước, thuốc bảo vệ thực vật và quy trình chăm sóc hiện gần như trở thành điều kiện bắt buộc nếu muốn giữ đầu ra ổn định. Những vườn không đáp ứng được tiêu chuẩn xuất khẩu đang đối mặt nguy cơ bị thương lái ép giá hoặc khó tiêu thụ.
Trước tình hình đó, UBND tỉnh Đồng Tháp đã kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ tháo gỡ khó khăn trong công tác kiểm nghiệm Cadimi và vàng O, đồng thời đề xuất tăng công suất lấy mẫu, xét nghiệm để giảm tình trạng ùn ứ hàng hóa trong cao điểm thu hoạch.
IV – Nhà vườn lo mất trắng lợi nhuận
Sau nhiều năm giá sầu riêng tăng mạnh, không ít nông dân đầu tư lớn cho phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, hệ thống tưới và nhân công chăm sóc. Chi phí sản xuất hiện đã cao hơn rất nhiều so với trước đây.
Tuy nhiên khi bước vào vụ thu hoạch, giá bán lại giảm mạnh khiến lợi nhuận bị co hẹp đáng kể. Một số nhà vườn cho biết nếu giá tiếp tục giảm sâu, họ chỉ đủ hòa vốn hoặc thậm chí thua lỗ.
Đáng lo hơn là nhiều vườn đang vào thời điểm thu hoạch đồng loạt. Nếu không bán kịp, trái dễ bị già, giảm chất lượng và khó đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.
Không khí lo lắng đang bao trùm nhiều vùng chuyên canh. Nhiều nông dân chia sẻ rằng họ chưa từng thấy áp lực đầu ra lớn như mùa vụ năm nay.
V – Đồng Tháp khẩn trương vào cuộc
Trước nguy cơ ùn ứ sản lượng lớn, tỉnh Đồng Tháp đã yêu cầu ngành nông nghiệp khẩn trương triển khai nhiều giải pháp kiểm soát chất lượng và hỗ trợ tiêu thụ.
Các cơ quan chức năng đang tiến hành:
- Rà soát toàn bộ mã số vùng trồng.
- Kiểm tra nguy cơ nhiễm Cadimi trong đất.
- Theo dõi độ pH và chất lượng nguồn nước.
- Siết chặt việc sử dụng vật tư nông nghiệp.
- Kiểm tra quy trình canh tác tại các vùng chuyên canh.
Ngoài ra, địa phương cũng đẩy mạnh tuyên truyền để nhà vườn hạn chế lạm dụng phân bón và thuốc không rõ nguồn gốc nhằm tránh ảnh hưởng chất lượng trái.
Theo ngành nông nghiệp, việc giữ ổn định chất lượng là yếu tố sống còn nếu muốn duy trì thị trường xuất khẩu lâu dài.
VI – Không thể phát triển nóng mãi
Hiện Đồng Tháp có hơn 32.000 ha sầu riêng với sản lượng trên nửa triệu tấn mỗi năm. Diện tích tăng rất nhanh trong vài năm gần đây do giá sầu riêng từng mang lại lợi nhuận hấp dẫn.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo việc phát triển quá nóng đang tiềm ẩn nhiều rủi ro. Khi diện tích tăng nhanh nhưng đầu ra chưa ổn định, chỉ cần thị trường biến động là nông dân sẽ chịu tác động ngay lập tức.
Bài toán hiện nay không chỉ là bán được hàng, mà còn phải xây dựng chuỗi sản xuất bền vững, đảm bảo chất lượng đồng đều và giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.
Theo ngành nông nghiệp Đồng Tháp, toàn tỉnh hiện đã có hơn 32.000 ha sầu riêng với sản lượng hằng năm trên 511.000–556.000 tấn, tăng rất mạnh so với vài năm trước. Riêng diện tích được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu vẫn chưa theo kịp tốc độ mở rộng sản xuất.
Sự bùng nổ diện tích trong thời gian ngắn từng giúp nhiều nhà vườn đổi đời nhờ giá sầu riêng liên tục ở mức cao. Chính mức lợi nhuận hấp dẫn đã khiến nhiều nơi ồ ạt chuyển đổi đất lúa, đất vườn tạp sang trồng sầu riêng. Tuy nhiên, khi diện tích tăng quá nhanh, thị trường bắt đầu bộc lộ rõ những giới hạn về tiêu thụ, logistics, kiểm nghiệm và năng lực xuất khẩu.
VII – Doanh nghiệp và nhà vườn cần liên kết chặt hơn
Theo nhiều chuyên gia nông nghiệp, điểm yếu lớn nhất của ngành sầu riêng hiện nay không nằm ở sản lượng mà nằm ở sự liên kết còn lỏng lẻo giữa nhà vườn, hợp tác xã và doanh nghiệp thu mua. Khi thị trường thuận lợi, việc mua bán có thể diễn ra dễ dàng, nhưng lúc thị trường biến động thì sự thiếu liên kết khiến cả chuỗi nhanh chóng rơi vào bị động.
Theo nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, muốn giảm cảnh ùn ứ thì cần xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn ngay từ đầu vụ.
Thay vì sản xuất nhỏ lẻ, nhà vườn cần liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp để được hướng dẫn quy trình canh tác phù hợp tiêu chuẩn xuất khẩu.
Khi có hợp đồng liên kết từ sớm, đầu ra sẽ ổn định hơn và hạn chế tình trạng bị thương lái ép giá vào thời điểm thu hoạch rộ.
Bên cạnh đó, ngành chức năng cũng cần mở rộng thêm thị trường xuất khẩu để giảm áp lực phụ thuộc vào Trung Quốc.
Ngoài ra, việc hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, có tổ chức còn giúp ngành chức năng dễ quản lý mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và giám sát chất lượng sau thu hoạch. Đây được xem là điều kiện bắt buộc nếu sầu riêng Việt Nam muốn giữ vững vị thế tại các thị trường xuất khẩu lớn.
Hiện Đồng Tháp cũng đang thúc đẩy nhiều chương trình liên kết sản xuất – tiêu thụ sầu riêng theo chuỗi giá trị, đồng thời khuyến khích phát triển hợp tác xã và ứng dụng công nghệ vào sản xuất. Toàn tỉnh đã hình thành hàng chục hợp tác xã chuyên ngành sầu riêng nhằm tổ chức lại sản xuất và nâng cao khả năng liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ.
VIII – Thị trường sầu riêng vẫn còn nhiều cơ hội
Dù đang đối mặt khó khăn lớn, nhiều chuyên gia cho rằng thị trường sầu riêng vẫn còn tiềm năng rất lớn nếu ngành hàng đi đúng hướng.
Nhu cầu tiêu thụ tại châu Á vẫn tăng mạnh, đặc biệt ở Trung Quốc, Hàn Quốc và một số nước Trung Đông. Tuy nhiên, chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc sẽ là điều kiện bắt buộc.
Nếu kiểm soát tốt quy trình sản xuất và xây dựng thương hiệu bài bản, sầu riêng Việt Nam vẫn còn nhiều cơ hội cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Không chỉ Trung Quốc, nhiều thị trường khác tại châu Á cũng đang gia tăng nhu cầu tiêu thụ trái cây nhiệt đới chất lượng cao. Hàn Quốc, Trung Đông và nhiều quốc gia châu Á khác ngày càng quan tâm đến các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, an toàn thực phẩm và đạt chuẩn quốc tế. Đây là cơ hội để sầu riêng Việt Nam mở rộng thị trường nếu làm tốt khâu chất lượng và thương hiệu.
Có thể thấy, thị trường sầu riêng vẫn còn rất nhiều cơ hội, nhưng cơ hội đó sẽ không dành cho kiểu sản xuất tự phát như trước đây. Muốn đi đường dài, ngành sầu riêng Việt Nam buộc phải chuyển từ tư duy “tăng nhanh diện tích” sang “tăng chất lượng, tăng giá trị và phát triển bền vững”.
Nguồn: Báo Lao Động. Giấy phép số 346/GP-BTTTT do Bộ TTTT cấp ngày 08.07.2022.
